ആധുനിക അറബി സാഹിത്യത്തിലെ പുത്തൻ പ്രവണതകളും പ്രയോക്താക്കളും

ആഗോള സാഹിത്യ ഭൂപടത്തിൽ തനതായ ഭാഷാസൗന്ദര്യം കൊണ്ടും ദാർശനികമായ ആഴം കൊണ്ടും എക്കാലത്തും മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ് അറബി സാഹിത്യം. ക്ലാസിക്കൽ കാലഘട്ടത്തിലെ കവിതകളിൽ നിന്നും മധ്യകാലത്തെ 'മഖാമത്ത്' പോലുള്ള സവിശേഷമായ കഥാഖ്യാനങ്ങളിൽ നിന്നും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നവോഥാന (നഹ്ദ) പ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും ആർജിച്ച കരുത്തുമായാണ് ആധുനിക അറബി സാഹിത്യം നിലകൊള്ളുന്നത്. കഴിഞ്ഞ ഏതാനും പതിറ്റാണ്ടുകളായി പ്രവാസം (Exile), സ്വത്വന്വേഷണം (Identity Crisis), രാഷ്ട്രീയ അട്ടിമറികൾ, യുദ്ധക്കെടുതികൾ എന്നിവയായിരുന്നു അറബി നോവലുകളിലെയും കവിതകളിലെയും പ്രധാന പ്രമേയങ്ങൾ. നജീബ് മഹ്ഫൂസ്, മഹ്മൂദ് ദർവിഷ്, ഗസ്സാൻ കനഫാനി തുടങ്ങിയ പ്രതിഭകൾ ഈ മേഖലകളിൽ മാസ്റ്റർപീസുകൾ സൃഷ്ടിച്ചു.

എന്നാൽ ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിടുമ്പോൾ, അറബി സാഹിത്യം അതിന്റെ പരമ്പരാഗത അതിരുകൾ ഭേദിച്ച് തികച്ചും വിപ്ലവകരവും നവീനവുമായ പ്രമേയങ്ങളിലേക്ക് ചുവടുമാറുകയാണ്. സമകാലിക ലോകത്തെ ഡിജിറ്റൽ ജീവിതം, സൈബർ ഇടങ്ങളിലെ അന്യവൽക്കരണം, ആഗോള കണിശതയായി മാറിയ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം (Climate Fiction), യുദ്ധാനന്തര തലമുറകൾ അനുഭവിക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള മാനസിക ആഘാതങ്ങൾ (Psychological Trauma) എന്നിവയാണ് ഇന്നത്തെ അറബി എഴുത്തുകാരുടെ പ്രധാന അന്വേഷണ പരിധികൾ. ഈ പുത്തൻ സാഹിത്യ ശാഖകളെയും അവയിലെ പ്രധാന പ്രയോക്താക്കളെയും കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ പഠനമാണ് താഴെ നൽകുന്നത്.

1. ഡിജിറ്റൽ-സൈബർ സാഹിത്യം

ആധുനിക മനുഷ്യന്റെ നിത്യജീവിതം കമ്പ്യൂട്ടർ സ്ക്രീനുകളിലേക്കും സോഷ്യൽ മീഡിയാ അൽഗോരിതങ്ങളിലേക്കും ചുരുങ്ങിപ്പോയ കാലഘട്ടത്തിലാണ് നാം ജീവിക്കുന്നത്. മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ ഊഷ്മളത നഷ്ടപ്പെടുകയും വെർച്വൽ ലോകത്തെ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ യഥാർഥ അസ്തിത്വത്തെ വിഴുങ്ങുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ അവസ്ഥയെ അറബി സാഹിത്യം ഇന്ന് അതീവ ഗൗരവത്തോടെയാണ് സമീപിക്കുന്നത്. സാങ്കേതികവിദ്യ കേവലമൊരു പശ്ചാത്തലമല്ല, മറിച്ച് കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രമായി മാറുന്ന കാഴ്ചയാണ് ഇവിടെ കാണാനാകുന്നത്.

മുഹമ്മദ് സനാജില (ജോർദാൻ)

അറബിക് ഡിജിറ്റൽ സാഹിത്യത്തിന്റെ പിതാവായി നിസംശയം വിശേഷിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന എഴുത്തുകാരനാണ് ജോർദാൻ സ്വദേശിയായ മുഹമ്മദ് സനാജില. 'അറബ് ഇന്റർനെറ്റ് റൈറ്റേഴ്സ് യൂണിയൻ' സ്ഥാപകനായ അദ്ദേഹം, കേവലം പേപ്പറുകളിൽ അച്ചടിക്കുന്ന സാഹിത്യത്തിൽ നിന്ന് മാറി കമ്പ്യൂട്ടർ സ്ക്രീനുകളിൽ മാത്രം ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഡിജിറ്റൽ നോവലുകൾക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ 'ദർദശ' (Chat), 'സഖീഅ്' (Frost) തുടങ്ങിയ നോവലുകൾ ഹൈപ്പർടെക്സ്റ്റ് രൂപത്തിൽ ലിങ്കുകളും ശബ്ദങ്ങളും ദൃശ്യങ്ങളും സമന്വയിപ്പിച്ചു കൊണ്ടാണ് നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. സൈബർ ലോകത്തെ പ്രണയം, വഞ്ചന, ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയമായ ഒറ്റപ്പെടൽ, അസ്തിത്വ വ്യഥകൾ എന്നിവയാണ് സനാജില തന്റെ കൃതികളിൽ വിചാരണ ചെയ്യുന്നത്. വെർച്വൽ ലോകത്ത് മനുഷ്യൻ നിർമിക്കുന്ന 'വ്യാജ അസ്തിത്വങ്ങൾ' ഒടുവിൽ അവനെത്തന്നെ ഇല്ലാതാക്കുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് അദ്ദേഹം കാട്ടിത്തരുന്നു.

അഹ്‌മദ്‌ ഖാലിദ് തൗഫീഖ് (ഈജിപ്ത്)

ഈജിപ്ഷ്യൻ എഴുത്തുകാരനായ അഹ്‌മദ്‌ ഖാലിദ് തൗഫീഖ് അറബ് ലോകത്തെ സയൻസ് ഫിക്ഷൻ, ഹൊറർ, ഡിസ്റ്റോപ്പിയൻ സാഹിത്യത്തിന്റെ കുലപതിയാണ്. യുവാക്കൾക്കിടയിൽ വായനയുടെ വലിയൊരു തരംഗം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ കൃതിയാണ് 'ഉട്ടോപ്യ'. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ അതിപ്രസരവും കോർപ്പറേറ്റ് വൽക്കരണവും കാരണം മനുഷ്യത്വം പൂർണമായും നഷ്ടപ്പെട്ട, രണ്ട് വ്യത്യസ്ത വർഗങ്ങളായി തിരിഞ്ഞ ഈജിപ്ഷ്യൻ സമൂഹത്തെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ നോവലിൽ ഭാവനാത്മകമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും മുതലാളിത്തവും ചേരുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ നന്മയും സഹാനുഭൂതിയും എങ്ങനെ മരവിച്ചു പോകുന്നു എന്നതിന്റെ കൃത്യമായ പ്രവചനമാണ് ഈ കൃതി.

2. മാനസിക ആഘാതങ്ങളുടെ സാഹിത്യം

യുദ്ധങ്ങളെയും വിപ്ലവങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള ചരിത്രപരമായ രേഖപ്പെടുത്തലുകൾ അറബിയിൽ ധാരാളമുണ്ട്. എന്നാൽ പുതിയ തലമുറയിലെ എഴുത്തുകാർ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് യുദ്ധത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വശങ്ങളിലല്ല; മറിച്ച്, ബോംബാക്രമണങ്ങൾക്കും മരണങ്ങൾക്കും സാക്ഷിയാകേണ്ടി വരുന്ന സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മനസിനേൽക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള മുറിവുകളിലാണ്. യുദ്ധം അവസാനിച്ചാലും മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ അത് തീർക്കുന്ന ഭയാനകമായ നിശബ്ദതയെയും 'തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടുന്ന മാനസിക ആഘാതങ്ങളെയും' ഈ സാഹിത്യ ശാഖ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു.

സിനാൻ അന്തൂൻ (ഇറാഖ്)

ഇറാഖി നോവലിസ്റ്റും കവിയും വിവർത്തകനുമായ സിനാൻ അന്തൂൻ യുദ്ധാനന്തര മനുഷ്യന്റെ മനഃശാസ്ത്രത്തെയും ഓർമകളെയും ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായി വിശകലനം ചെയ്യുന്ന എഴുത്തുകാരനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ 'ഫഹ്‌റസ്' (The Book of Collateral Damage) എന്ന നോവൽ ഇതിന് ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. യുദ്ധത്തിൽ തകർന്നടിയുന്ന മനുഷ്യരല്ലാത്ത വസ്തുക്കളുടെ (പുസ്തകങ്ങൾ, മരങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ) ഓർമകളെപ്പോലും ഒരു കാറ്റലോഗ് പോലെ ക്രോഡീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു കഥാപാത്രത്തിലൂടെയാണ് നോവൽ മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രശസ്ത നോവലായ 'യാ മർയം' എന്ന കൃതിയും വലിയ ദുരന്തങ്ങൾക്ക് ശേഷം സമൂഹത്തിൽ പടരുന്ന 'വൈകാരികമായ മരവിപ്പിനെ' കുറിച്ചാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. ദുരന്തങ്ങളുടെ ദൃശ്യങ്ങൾ തുടർച്ചയായി കാണുന്നത് വഴി മനുഷ്യർക്ക് മറ്റുള്ളവരുടെ വേദനകളോടുള്ള സഹതാപം നഷ്ടപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയെ അന്തൂൻ തന്റെ കൃതികളിലൂടെ ശക്തമായി തുറന്നുകാട്ടുന്നു.

അമൽ ദുൻഖുൽ (ഈജിപ്ത്)

ആധുനിക അറബി കവിതയിൽ അസ്തിത്വവാദവും ആഘാതങ്ങളും സമന്വയിപ്പിച്ച അതുല്യനായ കവിയാണ് അമൽ ദുൻഖുൽ. രാഷ്ട്രീയ കവിതകളിലൂടെ പ്രശസ്തനായ അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിൽ കാൻസർ രോഗത്തോട് മല്ലിട്ടുകൊണ്ട് ആശുപത്രി കിടക്കയിൽ വെച്ച് എഴുതിയ കവിതകൾ അറബിയിലെ 'ട്രോമ ലിറ്ററേച്ചറിന്റെ' ഉദാത്ത മാതൃകകളാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണാനന്തരം പുറത്തിറങ്ങിയ 'റൂം നമ്പർ 8' എന്ന കവിതാസമാഹാരം മരണത്തെ മുഖാമുഖം കാണുന്ന ഒരു മനുഷ്യന്റെ മാനസിക സംഘർഷങ്ങളെയും നിസഹായതയെയും ഭയത്തെയും അതീവ ഹൃദയസ്പർശിയായി ആവിഷ്കരിക്കുന്നു. ശാരീരികമായ വേദന മാനസികവും അസ്തിത്വപരവുമായ ചോദ്യങ്ങളായി മാറുന്ന പ്രക്രിയയാണ് ഈ കവിതകളിൽ കാണാവുന്നത്.

3. പാരിസ്ഥിതിക സാഹിത്യം

ആഗോളതാപനവും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും മൂലം ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രതിസന്ധി നേരിടാൻ പോകുന്ന ഒരു പ്രദേശമാണ് പശ്ചിമേഷ്യ. മരുഭൂവൽക്കരണം, ജലക്ഷാമം, നദികളുടെ വറ്റിവറളൽ എന്നിവ അറബ് സമൂഹത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെത്തന്നെ ബാധിക്കുന്ന വിഷയങ്ങളാണ്. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് 'ഇക്കോ-ക്രിട്ടിസിസം' അഥവാ പാരിസ്ഥിതിക സാഹിത്യം അറബിയിൽ ശക്തമാകുന്നത്. പ്രകൃതിയെ കേവലമൊരു പശ്ചാത്തലമായി കാണാതെ, മനുഷ്യനെപ്പോലെ ജീവനുള്ള, വേദനിക്കുന്ന അസ്തിത്വമായി ഈ കൃതികൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

ഇബ്രാഹിം അൽ-കൂനി (ലിബിയ)

മരുഭൂമിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിശ്വസാഹിത്യ കൃതികൾ രചിച്ച, ലിബിയയിലെ തൗറഗ് (Tuareg) ഗോത്രവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട വിഖ്യാത എഴുത്തുകാരനാണ് ഇബ്രാഹിം അൽ-കൂനി. പരിസ്ഥിതി കേന്ദ്രീകൃതമായ വിമർശനത്തിന് അറബി സാഹിത്യത്തിലുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നോവലുകൾ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ 'അൽ-തിബ്ര്' (Gold Dust), 'നസീഫുൽ ഹജർ' (The Bleeding of the Stone) എന്നീ നോവലുകൾ മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും മൃഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പവിത്രമായ ജൈവബന്ധത്തെയാണ് ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്. മരുഭൂമിയിലെ വന്യമൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടുന്നതും പ്രകൃതിയെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നതും മനുഷ്യൻ സ്വന്തം നാശത്തിനായി ചെയ്യുന്ന കുറ്റകൃത്യങ്ങളാണെന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. അൽ-കൂനിയുടെ കൃതികളിൽ മരുഭൂമി എന്നത് വെറുമൊരു മണലാരണ്യമല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആത്മീയമായ സന്തുലിതാവസ്ഥ സൂക്ഷിക്കുന്ന വിശുദ്ധമായ ഒരിടമാണ്. ഈ സന്തുലിതാവസ്ഥ തെറ്റുമ്പോഴാണ് മനുഷ്യൻ ദുരന്തങ്ങളിലേക്ക് വീഴുന്നത്.

ആധുനിക അറബി സാഹിത്യത്തിലെ ഈ പുത്തൻ പ്രവണതകൾ തെളിയിക്കുന്നത്, അത് അതിന്റെ ക്ലാസിക്കൽ പൈതൃകത്തെ പൂർണമായും കൈവിടാതെ തന്നെ സമകാലിക ലോകത്തിന്റെ പൾസ് കൃത്യമായി തിരിച്ചറിയുന്നു എന്നാണ്. പരമ്പരാഗത രൂപങ്ങളായ കവിതകളെയും കഥകളെയും പുതിയ കാലത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ വിനിമയ രീതികൾക്കനുസരിച്ച് മാറ്റിയെടുക്കാൻ ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർക്ക് സാധിക്കുന്നുണ്ട്.പഴയകാലത്തെ 'മഖാമത്ത്' പോലുള്ള സാഹിത്യ രൂപങ്ങളെപ്പോലും ആധുനിക ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെയും സൈബർ വിഡ്ഢിത്തങ്ങളെയും പരിഹസിക്കുന്ന ആക്ഷേപഹാസ്യ ശൈലിയിൽ പുനരവതരിപ്പിക്കാൻ ഇത്തരം പുത്തൻ ചിന്താഗതികൾ വഴിതുറക്കുന്നു. വായനക്കാരനെ കേവലമൊരു ആസ്വാദകനാക്കുന്നതിൽ നിന്നും മാറി അവനെ ചിന്തിപ്പിക്കാനും, ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ കെണികളെക്കുറിച്ച് ബോധവാനാക്കാനും, പ്രകൃതിയോട് ഇണങ്ങിജീവിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കാനും ഈ പുതിയ സാഹിത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് കഴിയുന്നുണ്ട്. പ്രമേയങ്ങളിലെയും അവതരണ ശൈലിയിലെയും ഈ പുതുമയും ആർജവവുമാണ് അറബി സാഹിത്യത്തെ ആഗോളതലത്തിൽ ഇന്നും ഏറ്റവും പ്രസക്തവും സജീവവുമായി നിലനിർത്തുന്നത്.