അറബി സാഹിത്യത്തിലെ യുദ്ധം: വീര്യത്തിന്റെ സംഗീതം മുതൽ വിനാശത്തിന്റെ വിലാപം വരെ

മനുഷ്യചരിത്രത്തോളം പഴക്കമുള്ള ഒന്നാണ് യുദ്ധം. എന്നാൽ അറബികളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം യുദ്ധം എന്നത് കേവലം ഒരു പോരാട്ടമല്ല, മറിച്ച് അവരുടെ സംസ്കാരത്തിന്റെയും ഭാഷയുടെയും നിലനിൽപ്പിന്റെയും ഭാഗമായാണ് കരുതപ്പെട്ടിരുന്നത്. 3W ( wine, war , women) ആയിരുന്നു ആദ്യകാല കവിതകളുടെ പ്രമേയം പോലും. ലോകസാഹിത്യത്തിൽ തന്നെ യുദ്ധത്തെ ഇത്രയധികം തീവ്രമായും വൈവിധ്യമായും അടയാളപ്പെടുത്തിയ മറ്റൊരു ഭാഷയുണ്ടാവില്ല. ജാഹിലിയ്യ കാലത്തെ മണൽക്കാടുകളിൽ തുടങ്ങിയ വാളുകളുടെ കിലുക്കം, ആധുനിക കാലത്തെ ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളുടെ നടുക്കത്തിൽ എത്തിനിൽക്കുമ്പോൾ അറബി സാഹിത്യം ഒരു വലിയ ചാക്രിക വൃത്തം പൂർത്തിയാക്കുന്നു. വീര്യത്തിന്റെയും ആവേശത്തിന്റെയും പ്രതീകമായിരുന്ന യുദ്ധം ഇന്ന് അറബി സാഹിത്യത്തിൽ മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ തകർച്ചയുടെയും ശൂന്യതയുടെയും അടയാളമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ജാഹിലിയ്യ കാലം: ഗോത്രമഹിമയും വാളുകളുടെ സൗന്ദര്യവും

ഇസ്‌ലാമിന് മുൻപുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ അറബികൾക്ക് യുദ്ധം വിനോദവും ജീവിതശൈലിയുമായിരുന്നു. ഒരു കവി ജനിക്കുന്നത് ഏതെങ്കിലും ഗോത്രത്തിന് അവരുടെ യുദ്ധം ജയിക്കുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ കാര്യമായിരുന്നു. അക്കാലത്തെ 'അയ്യാമുൽ അറബ്' (അറബികളുടെ യുദ്ധദിനങ്ങൾ) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രസംഭവങ്ങൾ സാഹിത്യത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയായിരുന്നു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നത് പലപ്പോഴും കവിതയിലൂടെയായിരുന്നു. എതിരാളിയെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് തളർത്തുക എന്നതായിരുന്നു ആദ്യഘട്ടം. അക്കാലത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ 'മുഅല്ലഖാത്തു'കളിൽ യുദ്ധം ഒരു കലയായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടു. അന്തറ ബിൻ ശദ്ദാദ് എന്ന കവി-യോദ്ധാവ് തന്റെ പ്രണയിനിയായ അബ്ലയോടുള്ള പ്രണയം പോലും യുദ്ധക്കളത്തിലെ വാളുകളുടെ മിന്നലിലാണ് ദർശിച്ചത്. ശത്രുക്കളുടെ രക്തം പുരണ്ട വാളുകൾ തന്റെ പ്രണയിനിയുടെ പുഞ്ചിരി പോലെ തിളങ്ങുന്നു എന്ന് പാടാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.

അക്കാലത്ത് യുദ്ധം എന്നത് 'മുറൂഅ' (പൗരുഷം) തെളിയിക്കാനുള്ള വേദിയായിരുന്നു. കുതിരകളുടെ വേഗതയെയും വാളുകളുടെ മൂർച്ചയെയും കുറിച്ച് നൂറുകണക്കിന് വരികൾ അന്ന് രചിക്കപ്പെട്ടു. യുദ്ധം എന്നത് ഒരു ഗോത്രത്തിന് അവരുടെ അന്തസ് വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള മാർഗമായിരുന്നു. കുടിപ്പകകൾ തലമുറകളോളം നീണ്ടുനിന്നു. ബസൂസ് യുദ്ധം പോലെയുള്ള ചരിത്ര സംഭവങ്ങൾ ദശകങ്ങളോളം നീണ്ടുനിന്നത് ആ ജനതയ്ക്ക് യുദ്ധത്തോടുള്ള അഭിനിവേശത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. ഇവിടെ യുദ്ധം ഒരു വിപത്തല്ല, മറിച്ച് ഒരു വീരകൃത്യമായിരുന്നു. തോൽക്കുന്നവനേക്കാൾ കൂടുതൽ അപമാനിക്കപ്പെടുന്നത് യുദ്ധം ചെയ്യാതെ മാറിനിൽക്കുന്നവനായിരുന്നു.

ഇസ്‌ലാമിക കാലഘട്ടം: ആദർശത്തിന്റെ പോരാട്ടം

ഇസ്‌ലാമിന്റെ ആവിർഭാവം അറബി യുദ്ധസാഹിത്യത്തിൽ വലിയൊരു വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചു. ഗോത്രത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള യുദ്ധം അപ്രസക്തമാവുകയും ആദർശത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള സമരം പ്രസക്തമാവുകയും ചെയ്തു. കവിതകൾ അക്കാലത്ത് പ്രബോധനത്തിനുള്ള ആയുധങ്ങളായി മാറി. ഹസാൻ ബിൻ സാബിത്തിനെപ്പോലെയുള്ള കവികൾ ഇസ്‌ലാമിക സൈന്യത്തിന്റെ ആവേശം വർധിപ്പിച്ചു. യുദ്ധം എന്നത് കേവലം ഭൂമി പിടിച്ചെടുക്കലല്ല, മറിച്ച് സത്യവും അസത്യവും തമ്മിലുള്ള വേർതിരിവായി (ഫുർഖാൻ) സാഹിത്യം അടയാളപ്പെടുത്തി. രക്തസാക്ഷിത്വത്തിന് ലഭിക്കുന്ന സ്വർഗീയ പ്രതിഫലങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വർണനകൾ സാഹിത്യത്തിൽ പുതിയൊരു ആത്മീയ തലം കൊണ്ടുവന്നു. മരണം ഒരു നഷ്ടമല്ല, മറിച്ച് ദൈവത്തിലേക്കുള്ള മടക്കമാണെന്ന ചിന്ത യുദ്ധസാഹിത്യത്തിന് ഗൗരവകരമായ ഒരു മാറ്റം നൽകി.

ഉമയ്യദ് കാലഘട്ടമായപ്പോഴേക്കും ഭരണം പിടിച്ചെടുക്കാനും അധികാരം നിലനിർത്താനുമുള്ള രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടങ്ങൾ കവിതകളിൽ നിറഞ്ഞു. ജരീറും ഫറസ്ദഖും തമ്മിലുള്ള 'നഖാഇദ്' കവിതകൾ വാഗ്മയ യുദ്ധഭൂമിയായിരുന്നു. വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഒരാളെ എങ്ങനെ ഇല്ലാതാക്കാം എന്ന് അവർ തെളിയിച്ചു. യുദ്ധം ഇവിടെ കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു.

അബ്ബാസിയ കാലഘട്ടം: ദാർശനികതയും പ്രതാപവും

അറബ് സാഹിത്യത്തിന്റെ സുവർണകാലം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന അബ്ബാസിയ യുഗത്തിൽ യുദ്ധം എന്നത് കൂടുതൽ തന്ത്രപരവും ആസൂത്രിതവുമായി. നാഗരികതയുടെ വളർച്ച യുദ്ധവർണനകളിലും പ്രതിഫലിച്ചു. മുതനബ്ബി എന്ന മഹാകവി യുദ്ധസാഹിത്യത്തിന്റെ പുതിയൊരു മാനം തുറന്നു. സൈഫുദ്ദൗലയുടെ സൈനിക വിജയങ്ങളെ പാടിപ്പുകഴ്ത്തുമ്പോൾ അദ്ദേഹം മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക കരുത്തിനെയും ബുദ്ധിവൈഭവത്തെയുമാണ് വർണിച്ചത്. 'കുതിരകളെയും രാത്രിയെയും മരുഭൂമിയെയും എനിക്കറിയാം; അതുപോലെ പേനയെയും വാളിനെയും കടലാസിനെയും' എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരികൾ യുദ്ധവും അറിവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

അബൂ തമാമിനെപ്പോലുള്ള കവികൾ യുദ്ധത്തെ ചരിത്രപരമായ വഴിത്തിരിവുകളായി കണ്ടു. അമൂരിയ (Amorium) വിജയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതയിൽ, വാളുകൾ ഗ്രന്ഥങ്ങളേക്കാൾ സത്യസന്ധമായി കാര്യങ്ങൾ അറിയിക്കുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. യുദ്ധം എന്നത് കേവലം സൈനിക നീക്കമല്ല, മറിച്ച് സംസ്കാരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലാണെന്ന ബോധം അക്കാലത്ത് ഉടലെടുത്തു. വീര്യം എന്നത് വെറും ശാരീരിക ശക്തിയല്ല, മറിച്ച് അത് ദൈവഹിതവും ഭാഗ്യവും ചേർന്ന ഒന്നാണെന്ന് സാഹിത്യം വിലയിരുത്തി.

മധ്യകാലഘട്ടവും അന്തലൂസിയയും: വിലാപത്തിന്റെ കാലം

കുരിശുയുദ്ധങ്ങളുടെ കാലം അറബി സാഹിത്യത്തിൽ വീണ്ടെടുപ്പിന്റെ ആവേശം നിറച്ചു. സ്വലാഹുദ്ദീൻ അയ്യൂബിയുടെ വിജയങ്ങൾ കവികൾക്ക് വലിയ പ്രചോദനമായി. നഷ്ടപ്പെട്ട മണ്ണും അന്തസും തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ സാഹിത്യം ജനങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ഇതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു സ്പെയിനിലെ (അന്തലൂസിയ) അവസ്ഥ. അറബ് നാഗരികതയുടെ തകർച്ചയും സ്പെയിനിൽ നിന്നുള്ള പുറത്താക്കലും അറബി സാഹിത്യത്തിൽ 'വിനാശത്തിന്റെ വിലാപങ്ങൾ' (Rithā' al-Mudun) എന്ന പുതിയൊരു ശാഖ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു.

അബുൽ ബഖാഉർറന്തിയുടെ വരികൾ യുദ്ധത്തെ കേവലം ദുരന്തമായാണ് ചിത്രീകരിച്ചത്. നേട്ടങ്ങളെല്ലാം ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ഇല്ലാതാകുന്ന യുദ്ധത്തിന്റെ നിസാരതയെ അദ്ദേഹം വിലാപത്തിലൂടെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഇവിടെ യുദ്ധം എന്നത് വിജയത്തിന്റെ ആഘോഷമല്ല, മറിച്ച് വീടിന്റെയും നാടിന്റെയും വിലാപമായി മാറിയിരിക്കുന്നു എന്ന തുറന്നു പറച്ചിലായിരുന്നു. യുദ്ധങ്ങൾ മനുഷ്യന് നൽകുന്ന വേദനയും ഒറ്റപ്പെടലും ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ എഴുത്തുകളിൽ തെളിഞ്ഞുനിന്നു.

ആധുനിക കാലം: ദേശീയതയും വിമോചന പോരാട്ടവും

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും അധിനിവേശ വിരുദ്ധ പോരാട്ടങ്ങൾ അറബ് ലോകത്ത് കൊടുങ്കാറ്റായി വീശി. ഇത് സാഹിത്യത്തിൽ വലിയൊരു മാറ്റം വരുത്തി. യുദ്ധം എന്നത് ദേശീയ വിമോചനത്തിനുള്ള മാർഗമായി മാറി. ഫലസ്തീൻ പ്രശ്നം അറബി സാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ യുദ്ധപ്രമേയമായി ഇന്നും തുടരുന്നു. മഹ്മൂദ് ദർവീഷിനെപ്പോലുള്ള കവികൾക്ക് യുദ്ധം എന്നത് അസ്തിത്വത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടമായിരുന്നു. 'എന്റെ കവിതകൾ എൻ്റെ ആയുധമാണ്' എന്ന് അവർ പ്രഖ്യാപിച്ചു.

അൾജീരിയൻ വിപ്ലവവും ഇറാഖ്-ഇറാൻ യുദ്ധവും അറബി നോവലുകളിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ യുദ്ധം എന്നത് വെറും കവിതകളിൽ ഒതുങ്ങാതെ നോവലുകളിലൂടെയും നാടകങ്ങളിലൂടെയും ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അധിനിവേശ ശക്തികളോട് പോരാടുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന അഭിമാനവും സ്വന്തം മണ്ണിൽ നിന്ന് ആട്ടിയോടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കടവും ഒരുപോലെ സാഹിത്യത്തിൽ ഇടംപിടിച്ചു.

ഉത്തരാധുനിക കാലം: ശൂന്യതയും അസ്തിത്വ ദുരന്തവും

ഇന്ന് അറബി സാഹിത്യത്തിൽ യുദ്ധം എന്നത്തെയും പോലെ വീരകൃത്യമല്ല. ആധുനിക ആയുധങ്ങളും ഡ്രോണുകളും ബോംബുകളും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ച ഭീകരതയാണ് ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാരെ നയിക്കുന്നത്. യുദ്ധത്തിന് ഒരു നായകനുമില്ലെന്നും എല്ലാവരും ഇരകളാണെന്നും ഉത്തരാധുനിക സാഹിത്യം പറയുന്നു. ഇറാഖ് യുദ്ധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സിനാൻ അന്തൂൻ എഴുതിയ 'വഹ്ദഹാ ശജറതുർറുമാൻ' (The Pomegranate Alone) പോലുള്ള കൃതികൾ യുദ്ധം വരുത്തിവെക്കുന്ന മാനസികവും ശാരീരികവുമായ തകർച്ചകളെയാണ് വർണിക്കുന്നത്. മരണപ്പെട്ടവരുടെ മൃതദേഹങ്ങൾ കഴുകുന്ന ഒരാളുടെ കണ്ണിലൂടെ ഇറാഖ് യുദ്ധത്തെ നോക്കിക്കാണുകയാണ് ഈ നോവൽ. ഇവിടെ യുദ്ധം എന്നത് അധികാരത്തിന്റെ കളിയല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിനെ കരിച്ചുകളയുന്ന തീയാണ്. സമകാലിക അറബി എഴുത്തുകളിൽ പൊതുവെ യുദ്ധാനന്തര ട്രോമ, അഭയാർഥി ജീവിതം, ചിതറിപ്പോയ സ്വപ്നങ്ങൾ എന്നിവയാണ് പ്രമേയങ്ങൾ. യുദ്ധം ആരെയും രക്ഷിക്കുന്നില്ലെന്നും പകരം രാജ്യങ്ങളെ ശ്മശാനങ്ങളാക്കുന്നുവെന്നും ഇന്നത്തെ സാഹിത്യം വിളിച്ച് പറയുന്നു.

ചുരുക്കത്തിൽ അറബി സാഹിത്യത്തിലെ യുദ്ധത്തിന്റെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, അത് വാളുകളുടെയും വീര്യത്തിന്റെയും വർണനയിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി മാനവികതയുടെയും സങ്കടങ്ങളുടെയും തീവ്രമായ ആവിഷ്കാരമായി മാറിയതായി കാണാം. ജാഹിലിയ്യ കാലത്ത് ഒരു കളി പോലെ കണ്ടിരുന്ന യുദ്ധം ഇന്ന് അറബ് എഴുത്തുകാർക്ക് വേദനയുടെയും പ്രതിഷേധത്തിന്റെയും കനലാണ്. സാഹിത്യം എന്നും യുദ്ധഭൂമിയിലെ നിശബ്ദ സാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുന്നു. വീരഗാഥകളിൽ നിന്നും വിലാപങ്ങളിലേക്ക് ഈ സാഹിത്യം പരിണമിക്കുമ്പോൾ അത് മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ തന്നെ പരിണാമമാണ് കാണിക്കുന്നത്. പണ്ട് വിജയത്തിന്റെ ചിഹ്നമായിരുന്ന വാൾ ഇന്ന് മുറിവേറ്റ ഹൃദയത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അറബി സാഹിത്യം അതിന്റെ സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾ നീണ്ട യാത്രയിൽ യുദ്ധത്തെ ഒരു ഭീകരസ്വപ്നമായി തിരിച്ചറിയുകയും അതിനെതിരെ തന്റെ തൂലിക ചലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.